Cinsellik bir sınava dönüştüğünde kişi yaşadığı deneyime değil, kendi performansına odaklanmaya başlayabilir.
“Yeterince iyi olacak mıyım?”
“Ya istediğim gibi olmazsa?”
“Partnerim beni yetersiz bulur mu?”
Bu düşünceler arttıkça cinsel deneyim sırasında kaygı da artabilir. Bir süre sonra kişi cinselliğin kendisinden çok sorun yaşama ihtimalinden korkmaya başlayabilir.
Performans kaygısı nasıl başlar?
Bazen tek bir olumsuz deneyim yeterli olabilir. Kişi bir cinsel deneyimde istediği tepkiyi gösteremediğinde bunu: “Demek ki bende bir problem var.” şeklinde yorumlayabilir.
Bir sonraki deneyimde zihninde şu soru belirir: “Ya yine olursa?” Bu kez kişi kendi bedenini kontrol etmeye başlar.
Bedeni izlemek neden sorunu artırabilir?
Cinsel deneyim sırasında kişi sürekli: “Şu anda yeterince uyarıldım mı?”, “Vücudum doğru tepki veriyor mu?” diye kendisini kontrol edebilir.
Dikkatin haz, yakınlık ve partnerle etkileşim yerine performans göstergelerine yönelmesi kaygıyı artırabilir.
Kişi yaşadığı anın katılımcısı olmaktan çıkıp kendi performansının gözlemcisi haline gelebilir.
Bir kez yaşanan sorun neden tekrar edecekmiş gibi gelir?
İnsan zihni olumsuz deneyimlerden sonra gelecekteki benzer durumları daha yakından takip edebilir.
Kişi: “Geçen sefer olduysa yine olabilir.” diye düşünür.
Bu beklenti cinsel deneyim başlamadan önce bile kaygı oluşturabilir.
Böylece önceki deneyimin tekrarlanmasından korkmak yeni deneyimi etkileyebilir.
Kaçınma başlayabilir
Kişi performans sorunu yaşamamak için cinsel yakınlıktan kaçınabilir. Yorgun olduğunu söyleyebilir, yakınlaşmayı erteleyebilir veya partneriyle fiziksel teması azaltabilir.
Kısa vadede bu davranış kaygıyı azaltabilir. Ancak uzun vadede kişinin: “Cinsellik riskli bir durum.” algısını güçlendirebilir ve ilişki içerisinde yanlış anlaşılmalara neden olabilir.
Partnerin tepkisini tahmin etmek
Performans kaygısı yaşayan kişi: “Beni yetersiz bulacak.”, “Benden soğuyacak.” diye düşünebilir. Ancak bunlar her zaman partnerin gerçek düşünceleri değildir.
Kişi kendi kaygısını partnerinin zihnine yansıtıyor olabilir.
Açık iletişim bazı yanlış yorumların azaltılmasına yardımcı olabilir.
Cinsel işlev sorunu her zaman performans kaygısından mı kaynaklanır?
Hayır. Ereksiyon, orgazm, uyarılma, ağrı veya cinsel istekle ilgili sorunların fiziksel ve tıbbi nedenleri de olabilir. Kullanılan ilaçlar ve başka sağlık durumları da değerlendirilmelidir.
Özellikle yeni başlayan, devam eden veya belirgin değişiklik gösteren cinsel işlev sorunlarında uygun tıbbi değerlendirme önemlidir.
Psikoterapi nasıl yardımcı olabilir?
Psikolojik faktörlerin önemli olduğu durumlarda performansa ilişkin beklentiler, kişinin kendisini değerlendirme biçimi, bedeni sürekli kontrol etme davranışı ve başarısızlık korkusu ele alınabilir.
Amaç: “Başarılı olmak zorundasınız.” baskısını güçlendirmek değil, cinselliğin performans sınavına dönüşmesine katkıda bulunan süreçleri anlamaktır.