İnsanların madde kullanmaya başlamalarının veya kullanmaya devam etmelerinin tek bir nedeni yoktur. Merak, sosyal çevre, haz arayışı, stres, zorlayıcı duygular ve farklı biyolojik ve çevresel faktörler rol oynayabilir.
Bu nedenle: “İnsanlar neden madde kullanır?” sorusunun herkes için geçerli tek bir cevabı yoktur.
Stres madde kullanımını etkileyebilir mi?
Bazı kişiler yoğun stres dönemlerinde bir maddeyi rahatlamak veya zihnini geçici olarak susturmak amacıyla kullanabilir.
Kişi: “Bunu kullandığımda birkaç saat hiçbir şey düşünmüyorum.” diye düşünebilir.
Kısa süreli rahatlama, madde ile rahatlama arasında güçlü bir bağlantı kurulmasına katkıda bulunabilir.
Zor duygulardan uzaklaşmak
Madde kullanımı bazı kişiler için: kaygıyı azaltma, yalnızlığı unutma, üzüntüden uzaklaşma, travmatik anıları bastırma veya sosyal ortamlarda daha rahat hissetme işlevi görebilir.
Bu durum maddenin uzun vadede sorunu çözdüğü anlamına gelmez. Ancak kısa vadede işe yarıyor gibi hissedilmesi kullanımın tekrar edilmesini kolaylaştırabilir.
Kısa süreli rahatlama nasıl döngüye dönüşebilir?
Örneğin kişi yoğun kaygı yaşar. Madde kullanır. Kaygısı geçici olarak azalır.
Zihin: “Kaygılı olduğumda bunu kullanırsam rahatlıyorum.” bağlantısını öğrenebilir.
Bir sonraki kaygılı durumda kullanım isteği yeniden ortaya çıkabilir.
Zamanla kişi kaygıyla başka yollarla baş etme fırsatlarını daha az kullanabilir.
Sosyal çevrenin etkisi
Madde kullanımı her zaman zor duygulardan kaçmak amacıyla başlamaz.
Bazı kişiler arkadaş çevresinde, eğlence ortamlarında veya merak nedeniyle kullanmaya başlayabilir.
Zaman içerisinde kullanımın anlamı değişebilir.
Başlangıçta sosyal olan kullanım daha sonra yalnızken stres azaltmak için kullanılan bir davranışa dönüşebilir.
Madde kullanımı kaygı ve depresyonu azaltır mı?
Bazı maddeler kısa süreli olarak rahatlama veya keyif hissi oluşturabilir. Ancak kullanımın etkisi geçtiğinde psikolojik belirtiler geri dönebilir veya bazı durumlarda daha da belirginleşebilir.
Ayrıca bazı maddeler kaygı, depresif belirtiler, uyku sorunları veya psikotik belirtilerle ilişkili olabilir.
Bu nedenle maddeyi psikolojik belirtileri kendi kendine tedavi etmenin güvenli bir yolu olarak görmek doğru değildir.
Psikolojik sorun mu önce gelir, madde kullanımı mı?
Her iki olasılık da mümkündür.
Bir kişi mevcut psikolojik sıkıntısıyla baş etmek için madde kullanmaya başlayabilir.
Başka bir kişide ise madde kullanımı zamanla psikolojik belirtilerin ortaya çıkmasına veya ağırlaşmasına katkıda bulunabilir.
Bazı durumlarda iki süreç birbirini sürdürebilir.
Bu nedenle değerlendirmede zaman çizelgesi önemlidir.
Travma ile madde kullanımı arasında ilişki olabilir mi?
Bazı kişiler geçmişte yaşadıkları zorlayıcı veya travmatik deneyimlerle ilişkili belirtileri azaltmak amacıyla madde kullanımına yönelebilir. Ancak travma yaşamış herkes madde kullanmaz ve madde kullanan herkesin geçmişinde travma bulunmaz.
Bu nedenle tek bir açıklamaya indirgemek doğru değildir.
“Sadece stresliyken kullanıyorum” önemli midir?
Kullanım yalnızca stresli dönemlerde ortaya çıksa bile kişinin maddeyi stresle baş etmenin temel yöntemi haline getirip getirmediği önemlidir.
Kişi zamanla: “Onsuz rahatlayamıyorum.” diye düşünmeye başlayabilir.
Bu durumda psikolojik destek yalnızca madde kullanımına değil, stresle baş etme biçimine de odaklanabilir.
Psikoterapi nasıl yardımcı olabilir?
Psikoterapide: kullanımı tetikleyen durumlar, zorlayıcı duygular, maddeyle ilgili düşünceler, kullanım isteği, kişinin sosyal çevresi ve tekrar kullanma riskini artıran durumlar ele alınabilir.
Amaç kişiyi suçlamak değil, kullanımın yaşamındaki işlevini anlamak ve daha sağlıklı baş etme yolları geliştirmektir.
Madde kullanımının niteliğine göre psikoterapinin psikiyatrik ve tıbbi tedaviyle birlikte yürütülmesi gerekebilir.