“Burnum çok büyük.”
“Cildim kötü görünüyor.”
“Saçım istediğim gibi değil.”
“Yüzümün bir tarafı diğerinden farklı.”
Görünüşümüz hakkında zaman zaman eleştirel düşüncelerimiz olabilir. Ancak bazı kişilerde bir özellik düzeltildiğinde veya artık eskisi kadar rahatsız edici olmadığında bu kez başka bir özellik dikkat çekmeye başlayabilir. Sorun giderek tek bir fiziksel özellikten çok kişinin görünüşünü değerlendirme biçimine dönüşebilir.
Kusurlar neden giderek daha görünür hale gelir?
Bir özelliğe yoğun biçimde dikkat ettiğimizde onu daha fazla fark ederiz.
Örneğin kişi burnunun simetrisini merak etmeye başladığında aynada veya fotoğraflarda sürekli burnunu inceleyebilir. Dikkat arttıkça küçük farklılıklar daha görünür hale gelir.
Bu durum: “Demek ki gerçekten ciddi bir sorun var.” şeklinde yorumlanabilir. Oysa dikkatin yoğunlaşması da algılanan kusurun önemini artırabilir.
Kendimizi neden başkalarıyla karşılaştırırız?
Sosyal karşılaştırma insan davranışının doğal bir parçasıdır. Ancak görünüş konusunda sürekli karşılaştırma yapmak kişinin kendisini değerlendirme biçimini etkileyebilir.
Kişi çevresindeki insanların yalnızca kendisinden daha iyi olduğunu düşündüğü özelliklerini fark etmeye başlayabilir.
“Onun burnu daha düzgün.”
“Onun vücudu daha iyi.”
Bu karşılaştırmalarda kişinin kendi kusurları ile diğer kişinin güçlü bulduğu özellikleri karşılaştırması dengeli olmayan bir değerlendirmeye dönüşebilir.
Fotoğraflar neden bu kadar önemli hale gelebilir?
Bazı kişiler bir fotoğraf çekildiğinde ilk olarak kendi görünüşünü inceleyebilir. Fotoğraf yakınlaştırılır, farklı açılar karşılaştırılır, bir fotoğraf beğenilmediğinde: “Demek ki gerçekten böyle görünüyorum.” diye düşünülebilir. Oysa fotoğraflar ışık, kamera açısı, lens ve anlık ifadeden etkilenebilir. Buna rağmen kişi tek bir görüntüyü genel görünüşünün kesin kanıtı olarak değerlendirebilir.
Başkalarının yorumları neden yetmeyebilir?
Kişi çevresinden: “Gayet iyi görünüyorsun.” cevabını alabilir. Bu bir süre rahatlatabilir. Fakat ardından: “Beni üzmemek için mi söylüyorlar?” düşüncesi ortaya çıkabilir. Böylece dışarıdan güvence almak kalıcı bir rahatlama sağlamayabilir.
Kusuru düzeltirsem sorun tamamen çözülür mü?
Görünüşle ilgili rahatsızlık yaşayan herkes için tek bir cevap vermek mümkün değildir. Ancak asıl güçlük kişinin sürekli kusur araması, karşılaştırması ve görünüşünü kontrol etmesi ise yalnızca belirli bir fiziksel özelliğe müdahale edilmesi bu düşünce örüntüsünü her zaman ortadan kaldırmayabilir.
Bu nedenle görünüşle ilgili yoğun zihinsel uğraşın psikolojik boyutunun da değerlendirilmesi önemlidir.
Ne zaman sorun haline gelebilir?
Görünüşünüzü düşünmek gününüzün önemli bölümünü kaplıyor, sosyal yaşamınızı etkiliyor veya sürekli kontrol ve karşılaştırma yapmanıza neden oluyorsa profesyonel değerlendirme düşünülebilir.
Burada amaç kişinin görünüşü hakkında bir güzellik değerlendirmesi yapmak değildir.
Psikolojik değerlendirmede kişinin görünüşüne ne kadar zaman ayırdığı ve bu düşüncelerin yaşamını nasıl etkilediği önemlidir.