Kaygı uykuyu etkileyebilir. Uykusuzluk da ertesi gün kişinin stresle baş etmesini zorlaştırabilir. Bu nedenle bazı kişilerde iki durum birbirini besleyen bir döngüye dönüşebilir. Akşam kaygı nedeniyle uyuyamayan kişi ertesi gün kendisini yorgun hisseder. Yorgunluk nedeniyle günlük sorunlarla baş etmek daha zor hale gelir. Akşam olduğunda ise: “Dün uyuyamadım, bugün de uyuyamayacağım.” düşüncesi ortaya çıkar.
Kaygı neden uyumayı zorlaştırır?
Uyku için bedenin ve zihnin belirli ölçüde sakinleşmesi gerekir. Kaygı ise kişiyi olası tehditlere karşı hazırlayan bir sistemdir. Kalp hızlanabilir, kaslar gerilebilir, zihin olası sorunları değerlendirmeye devam edebilir. Bu nedenle yoğun kaygı ile uykuya geçiş birbirine zıt süreçler gibi hissedilebilir.
Uykusuzluk ertesi günü nasıl etkileyebilir?
Yetersiz uyku sonrasında kişi daha yorgun olabilir, dikkatini toplamakta zorlanabilir, günlük streslere karşı daha hassas hissedebilir.
Bu deneyimler: “Bir şeyler ters gidiyor.” şeklinde yorumlandığında kaygı daha da artabilir.
“Bu gece mutlaka uyumalıyım”
Önemli bir gün öncesinde iyi uyumak istemek doğaldır.
Fakat uyku zorunlu bir performans haline geldiğinde baskı oluşabilir.
Kişi: “Sekiz saat uyumazsam yarın hiçbir şey yapamam.” diye düşünebilir.
Saat ilerledikçe kalan uyku süresini hesaplamak uyarılmışlığı artırabilir.
Saat kontrolü neden sorun olabilir?
Gece uyanan kişi saate bakar. “03.20 olmuş.” Ardından hesap başlar:
“Dört saatten az kaldı.” Bu düşünceler kaygıyı artırabilir.
Böylece kısa bir gece uyanması uzun süreli uyanıklığa dönüşebilir.
Uykuyu telafi etmeye çalışmak
Kötü bir geceden sonra kişi gün içerisinde uzun süre uyuyabilir veya normalden çok daha erken yatağa girebilir. Bu davranışlar anlaşılırdır. Ancak uyku düzenindeki büyük değişiklikler bazı kişilerde sonraki gece uykuya geçişi zorlaştırabilir.
Bu nedenle kronik uyku sorunlarında kişiye özgü uyku alışkanlıklarının değerlendirilmesi önemlidir.
Kaygı mı uykusuzluk mu önce başladı?
Her zaman kesin bir cevap olmayabilir. Bazı kişilerde kaygı uyku sorunundan önce gelir. Bazılarında ise uzun süren uyku problemi zamanla uyku konusunda kaygı oluşturur.
Profesyonel değerlendirmede iki sürecin birbirini nasıl etkilediği incelenebilir.
Ne zaman destek düşünülebilir?
Kaygı nedeniyle uyuyamıyor, gün içerisinde sürekli geceyi düşünüyor veya uykusuzluk günlük işlevselliğinizi belirgin biçimde etkiliyorsa psikolojik değerlendirme yararlı olabilir.
Psikoterapide uykuya ilişkin kaygılar, felaketleştirici düşünceler, uyku alışkanlıkları ve kaygıyı sürdüren davranışlar birlikte değerlendirilebilir.