Bipolar bozukluk ve depresyon bazı dönemlerde birbirine benzeyen belirtiler gösterebilir. Bunun temel nedenlerinden biri bipolar bozuklukta da depresif dönemlerin yaşanabilmesidir. Kişi depresif dönemde: isteksizlik, enerji kaybı, keyif alamama, uyku değişiklikleri, konsantrasyon güçlüğü ve olumsuz düşünceler yaşayabilir.
Bu belirtilere bakıldığında kişinin yalnızca depresif bir süreç yaşadığı düşünülebilir.
Ancak bipolar bozukluğun değerlendirilmesinde önemli soru kişinin yaşamının başka dönemlerinde mani veya hipomani yaşayıp yaşamadığıdır.
Depresyonda ne görülür?
Depresif bozukluklarda çökkün duygudurum veya ilgi ve haz kaybının yanı sıra çeşitli bilişsel, bedensel ve davranışsal belirtiler görülebilir. Kişinin günlük yaşamı, ilişkileri ve işlevselliği etkilenebilir. Ancak her mutsuzluk depresyon değildir.
Depresyon tanısı belirtilerin bütününün, süresinin ve işlevsellik üzerindeki etkisinin profesyonel olarak değerlendirilmesini gerektirir.
Bipolar bozukluktaki depresif dönem bazı yönleriyle diğer depresif dönemlere benzeyebilir. Bu nedenle yalnızca kişinin mevcut depresif belirtilerine bakarak ayrım yapmak her zaman mümkün değildir. Ayırıcı değerlendirmede kişinin yaşam boyu duygudurum öyküsü önemlidir.
Geçmişteki yüksek enerjili dönemler neden sorulur?
Bir kişi depresif belirtiler nedeniyle yardım aldığında geçmişte: normalden çok daha enerjik olduğu, uyku ihtiyacının belirgin azaldığı, normalden fazla konuştuğu, düşüncelerinin hızlandığı, olağandışı düzeyde kendine güvendiği veya riskli davranışlarda bulunduğu dönemlerin olup olmadığı değerlendirilebilir. Kişi bu dönemleri sorun olarak görmemiş olabilir.
Özellikle hipomanik dönemler kişi tarafından: “Hayatımın en iyi dönemiydi.” şeklinde hatırlanabilir.
Sadece çok enerjik olmak hipomani midir?
Hayır. İyi bir haber aldıktan sonra birkaç gün enerjik olmak, yoğun motivasyon hissetmek veya üretken bir dönem geçirmek tek başına hipomani anlamına gelmez.
Hipomani değerlendirmesinde kişinin olağan halinden belirgin bir değişiklik, eşlik eden belirtiler, süre ve davranışlardaki farklılıklar birlikte ele alınır.
Uyku önemli bir ipucu olabilir mi?
Uyku değişiklikleri hem depresyonda hem bipolar bozuklukta görülebilir.
Ancak manik veya hipomanik dönemlerde kişinin uyku ihtiyacında azalma yaşaması dikkat çekebilir.
Örneğin kişi normalden çok daha az uyuduğu halde kendisini dinlenmiş ve enerjik hissedebilir.
Bu durum: “Kaygılı olduğum için bütün gece uyuyamadım ve ertesi gün çok yorgunum.” deneyiminden farklı olabilir.
Yine de uyku değişikliği tek başına tanı koydurmaz.
Neden doğru ayrım önemlidir?
Bipolar bozukluk ile depresif bozuklukların tedavi planları aynı değildir.
Bu nedenle özellikle tekrarlayan depresif dönemlerde kişinin geçmişte mani veya hipomani yaşayıp yaşamadığının değerlendirilmesi önemlidir.
Tanı ve ilaç tedavisinin düzenlenmesi psikiyatri uzmanının değerlendirmesini gerektirir.
Psikoterapi ise uygun tedavi planının bir parçası olarak kişinin stresle baş etmesi, yaşam düzenini koruması, belirtileri tanıması ve psikolojik süreçlerini ele almasına yardımcı olabilir.
“Bipolar mıyım, depresyonda mıyım?”
Bu soruya bir internet yazısı üzerinden güvenilir biçimde cevap vermek mümkün değildir. Benzer belirtiler farklı klinik durumlarda görülebilir.
Değerlendirmede: belirtilerin ne zaman başladığı, ne kadar sürdüğü, daha önce benzer dönemlerin olup olmadığı, uyku ve enerji değişiklikleri, işlevsellik, ilaç ve madde kullanımı ve kişinin genel sağlık durumu dikkate alınabilir.
Ne zaman psikiyatrik değerlendirme önemlidir?
Depresif dönemlerin yanında geçmişte belirgin enerji artışı, uyku ihtiyacında azalma, olağandışı risk alma, hızlanan düşünceler veya davranışlarda belirgin dönemsel değişiklikler yaşandıysa psikiyatrik değerlendirme yararlı olabilir.
Belirgin mani, gerçeklik değerlendirmesinde bozulma veya kişinin kendisine ya da başkasına zarar verme riski söz konusuysa acil değerlendirme gerekebilir.