Herkes zaman zaman kötü bir gece geçirebilir. Önemli bir olaydan önce uyuyamamak veya stresli bir dönemde birkaç gece daha sık uyanmak tek başına uyku bozukluğu anlamına gelmez. Ancak uyku problemi devam etmeye başladığında yalnızca geceleri değil, gündüz yaşamını da etkileyebilir.
Bu durumda profesyonel değerlendirme düşünülebilir.
Uyku sorununun süresi önemli midir?
Evet, ancak tek ölçüt değildir. Bir sorunun ne kadar süredir devam ettiği kadar ne sıklıkta yaşandığı ve kişinin gündüz işlevselliğini nasıl etkilediği de önemlidir.
Uzun süredir uykuya dalamamak, gece sık uyanmak veya planlanandan erken uyanmak değerlendirme gerektirebilir.
Gündüz yaşamı etkileniyorsa
Uyku sorunu nedeniyle gün içerisinde: belirgin yorgunluk, dikkat güçlüğü, iş veya eğitim performansında zorlanma, sinirlilik veya günlük işlevsellikte azalma yaşanabilir.
Bu durumda uyku probleminin yalnızca geceye ait olmadığı görülür.
Yatağa gitmek kaygı oluşturmaya başladıysa
Bazı kişiler akşam saatlerinden itibaren: “Bu gece yine uyuyamayacağım.” diye düşünmeye başlar. Yatak uyku ve dinlenmeyle değil, uyanık kalma ve kaygıyla ilişkilendirilebilir. Uyku hakkında gün boyunca yoğun biçimde düşünmek profesyonel değerlendirme düşünmek için nedenlerden biri olabilir.
Psikolog mu, hekim mi?
Bu sorunun herkes için tek bir cevabı yoktur. Uyku sorunlarının psikolojik, davranışsal ve tıbbi birçok nedeni olabilir. Kaygı, stres veya depresif belirtilerle ilişkili uyku güçlüklerinde psikolojik değerlendirme yararlı olabilir.
Bununla birlikte fiziksel nedenlerin veya başka bir uyku bozukluğunun olabileceği durumlarda hekim değerlendirmesi gerekir.
Bazı kişilerde iki değerlendirme birlikte yürütülebilir.
Hangi durumlarda tıbbi değerlendirme özellikle önemlidir?
Şiddetli horlama, uykuda nefesin durduğu veya kesildiği yönünde gözlem, belirgin gündüz uykululuğu, alışılmadık gece davranışları ya da yeni ve açıklanamayan uyku değişiklikleri varsa tıbbi değerlendirme önemlidir. Ayrıca kullanılan ilaçlar veya başka sağlık sorunları da uyku üzerinde etkili olabilir.
Bu nedenle bütün uyku sorunlarını yalnızca psikolojik nedenlere bağlamak doğru değildir.
Psikoterapide ne yapılır?
Psikoterapide uyku probleminin kişinin yaşamındaki örüntüsü değerlendirilir.
Uykuya ilişkin düşünceler, uyumaya çalışma baskısı, gece saat kontrolü, gündüz telafi davranışları, kaygı ve uyku alışkanlıkları ele alınabilir.
Uzun süreli uykusuzlukta bilişsel davranışçı terapi temelli yaklaşımlar önemli psikolojik tedavi seçenekleri arasındadır.
Yardım almak için uykusuzluğun çok ağırlaşmasını beklemek gerekir mi?
Hayır. Uyku problemi yaşam kalitenizi ve günlük işlevselliğinizi belirgin biçimde etkilemeye başladıysa değerlendirme almak için durumun daha fazla ilerlemesini beklemek gerekmez. Amaç yalnızca: “Kaç saat uyuyorsunuz?” sorusuna cevap vermek değildir. Uyku sorununun neden başladığını ve hangi faktörlerin devam etmesine katkıda bulunduğunu anlamaktır.
Sonuç
Her uyku problemi bir uyku bozukluğu değildir. Ancak uyku güçlüğü devam ediyor, gündüz yaşamınızı etkiliyor veya uyuyamama düşüncesi başlı başına bir kaygı kaynağı haline geliyorsa profesyonel değerlendirme yararlı olabilir.