Partnerinizin mesajınıza geç cevap vermesi yoğun bir kaygı oluşturuyor mu? Bir tartışmadan sonra: “Kesin beni terk edecek.” diye mi düşünüyorsunuz? Karşınızdaki kişinin davranışında küçük bir değişiklik fark ettiğinizde ilişkinin sona ereceğinden endişeleniyor olabilirsiniz. Yakın ilişkilerde kaybetme korkusu belirli ölçülerde anlaşılabilir bir duygudur. Ancak bazı kişilerde terk edilme ihtimali çok daha yoğun bir tehdit olarak algılanabilir.
Terk edilme korkusu ilişkileri nasıl etkileyebilir?
Yoğun terk edilme korkusu yalnızca kişinin iç dünyasında kalmayabilir. Kişi partnerinden tekrar tekrar güvence isteyebilir: “Beni hâlâ seviyor musun?”, “Benden ayrılmayacaksın değil mi?”, Partnerin davranışlarını sürekli analiz edebilir. Mesajlara ne kadar sürede cevap verdiğini takip edebilir. Ses tonundaki küçük değişiklikleri bile uzaklaşmanın işareti olarak yorumlayabilir. Bu davranışların amacı çoğu zaman ilişkiyi korumaktır. Ancak sürekli güvence ihtiyacı zamanla ilişkinin kendisini zorlayabilir.
Küçük bir mesafe neden büyük bir tehdit gibi hissedilebilir?
Bir insanın davranışı ile o davranışa verdiğimiz anlam aynı şey değildir. Partner: “Bu akşam yalnız kalmak istiyorum.” dediğinde bir kişi bunu normal bir kişisel alan ihtiyacı olarak değerlendirebilir. Başka biri ise: “Artık beni istemiyor.” şeklinde yorumlayabilir.
Yoğun duygusal tepki çoğu zaman yalnızca yaşanan olayla değil, olayın kişi için taşıdığı anlamla ilişkilidir.
Geçmiş deneyimler etkili olabilir mi?
Geçmiş ilişkilerde yaşanan kayıplar, reddedilme deneyimleri veya ilişkilerdeki istikrarsızlık kişinin sonraki ilişkilerinde terk edilme işaretlerine daha duyarlı hale gelmesine katkıda bulunabilir. Ancak tek bir geçmiş deneyim üzerinden bugünkü davranışları açıklamak doğru değildir. Kişilik, ilişkiler ve psikolojik gelişim çok sayıda faktörün etkileşimiyle şekillenir.
Terk edilmemek için yapılan davranışlar
Yoğun korku yaşayan kişi karşısındaki kişiyi kaybetmemek amacıyla farklı davranışlar gösterebilir. Sürekli iletişim kurmaya çalışabilir. Karşı tarafın nerede olduğunu kontrol edebilir. İlişkiyi tekrar tekrar test edebilir. Bazı durumlarda ise tam tersine: “Nasıl olsa beni terk edecek.” diyerek karşı taraf uzaklaşmadan önce kendisi ilişkiyi bitirmek isteyebilir.
Bu davranışların altında aynı kaybetme korkusu bulunabilir.
Terk edilme korkusu borderline kişilik bozukluğu anlamına gelir mi?
Hayır. Bu önemli bir ayrımdır. Terk edilme korkusu borderline kişilik bozukluğunda görülebilen özelliklerden biridir ancak tek başına tanı koydurmaz. Kaygı, geçmiş ilişki deneyimleri, bağlanma örüntüleri veya mevcut ilişkinin gerçekten güvensiz olması gibi farklı nedenler de terk edilme korkusuyla ilişkili olabilir.
Borderline kişilik bozukluğu tanısı kapsamlı bir klinik değerlendirme gerektirir.
Gerçek bir ilişki problemi varsa?
Her terk edilme korkusu kişinin zihinsel yorumlarından kaynaklanmaz. Partner gerçekten ilişkiyi bitirmek istediğini söylüyor, sık sık ayrılmakla tehdit ediyor veya ilişkide ciddi bir güvensizlik yaşanıyorsa kişinin kaygısının gerçek koşullarla ilişkili olabileceği de değerlendirilmelidir.
Psikolojik değerlendirmede amaç her kaygıyı “aşırı” olarak tanımlamak değildir.
Psikoterapi nasıl yardımcı olabilir?
Psikoterapide terk edilme korkusunu tetikleyen durumlar, bu durumların nasıl yorumlandığı ve ardından ortaya çıkan davranışlar değerlendirilebilir. Amaç kişinin ilişkide hiçbir zaman kaygılanmamasını sağlamak değildir.
Kişinin yoğun duygular ortaya çıktığında daha fazla seçeneğe sahip olması ve ilişkilerinde daha esnek davranabilmesi hedeflenebilir.