Zor bir gün geçirdikten sonra kendinizi mutfakta buluyor musunuz? Aç olmadığınızı düşündüğünüz halde belirli yiyecekleri yemek istiyor olabilirsiniz. Bazı kişilerde stres iştahın azalmasıyla, bazılarında ise yeme isteğinin artmasıyla ilişkili olabilir. Dolayısıyla stres karşısında herkes aynı tepkiyi vermez.
Stres ve yeme davranışı arasındaki ilişki
Stres sırasında vücutta ve zihinde çeşitli değişiklikler meydana gelir. Kişinin dikkati sorunlara yönelir. Uyku düzeni değişebilir. Günlük rutinler bozulabilir. Öğünler düzensizleşebilir. Bütün bunlar yeme davranışını etkileyebilir.
Bu nedenle stresli dönemlerdeki yeme değişikliklerini yalnızca “irade” üzerinden açıklamak yetersiz kalabilir.
Yemek neden rahatlatıcı olabilir?
Yemek yemek keyif veren ve kişinin dikkatini başka yöne çevirebilen bir davranıştır. Özellikle zor bir günün sonunda: “Bunu hak ettim.” düşüncesiyle yemek bir ödül işlevi görebilir. Bu tek başına problem değildir.
Ancak yemek stresle baş etmenin temel yöntemine dönüştüğünde kişi zorlayıcı her duyguda aynı davranışa yönelmeye başlayabilir.
Sıkılınca yemek yemek
Yeme davranışının tetikleyicisi her zaman yoğun stres değildir. Sıkılmak, yalnızlık, hayal kırıklığı, öfke veya boşluk hissi de yemek yeme isteğini artırabilir.
Bu nedenle: “Neden yiyorum?” sorusunun cevabı her zaman açlık olmayabilir.
Katı beslenme kuralları etkili olabilir mi?
Kişi bazı yiyecekleri tamamen yasakladığında bu yiyecekler zihinsel olarak daha fazla önem kazanabilir. “Bunu kesinlikle yememeliyim.” düşüncesi kişinin yiyeceğe daha fazla odaklanmasına neden olabilir. Kural bozulduğunda ise: “Nasıl olsa bozdum.” düşüncesiyle yeme davranışı devam edebilir. Ardından suçluluk ve yeniden kısıtlama gelebilir.
Stresliyken yemek yemek kontrolsüzlük müdür?
Her zaman değil. Bir kişinin stresli bir günün ardından normalden daha fazla yemesi tek başına kontrol kaybı veya yeme bozukluğu anlamına gelmez.
Önemli olan davranışın sıklığı, yoğunluğu ve kişinin bu davranış üzerindeki kontrol algısıdır.
Kendini suçlamak yardımcı olur mu?
“İradesizim.”, “Yine başarısız oldum.” gibi düşünceler yeme davranışının altında bulunan duygusal süreçleri anlamayı zorlaştırabilir.
Daha yararlı olan: “Bu yeme isteğinden hemen önce ne oldu?” sorusunu araştırmaktır. Belki yoğun stres, yalnızlık, uzun süre aç kalmak veya başka bir duygu etkili olmuştur.
Ne zaman profesyonel destek düşünülebilir?
Stresli olduğunuzda tekrar tekrar yemeğe yöneliyor, yemek sonrasında yoğun suçluluk yaşıyor veya yeme davranışınızın kontrolünüzden çıktığını düşünüyorsanız profesyonel değerlendirme yararlı olabilir.
Değerlendirmede yalnızca ne kadar yemek yendiğine değil, yeme davranışının duygular ve düşüncelerle nasıl ilişkili olduğuna da bakılır.