Bazı sorunlar belirli bir döneme özgü değildir. Kişi farklı işlere girer ancak otoriteyle benzer çatışmalar yaşar.Farklı ilişkiler kurar ancak her ilişkide benzer terk edilme korkuları ortaya çıkar. Arkadaş çevresi değişir ancak kişi tekrar tekrar dışlandığını veya anlaşılmadığını hisseder. Bu durumda: “Neden hayatımda hep aynı şeyler oluyor?” sorusu ortaya çıkabilir.
Psikoterapi bu tekrar eden örüntüleri anlamak için kullanılabilecek yöntemlerden biridir.
Psikoterapide örüntüler nasıl ele alınır?
Terapi yalnızca son yaşanan olay üzerinde durmak zorunda değildir. Benzer durumların geçmişte nasıl yaşandığı da incelenebilir. Örneğin kişi: “Partnerim mesajıma geç cevap verdiğinde kesin beni terk edeceğini düşünüyorum.” diyebilir. Burada yalnızca mesajın geç gelmesi değil, olayın kişide oluşturduğu anlam önemlidir.
Düşünce, duygu ve davranış arasındaki ilişki
Aynı olay iki kişide tamamen farklı tepkiler oluşturabilir. Bir kişi partnerinin geç cevap vermesini: “Meşguldür.” şeklinde yorumlayabilir. Başka biri: “Benden uzaklaşıyor.” diye düşünebilir. Bu düşünce yoğun kaygı veya öfke oluşturabilir. Ardından art arda mesaj gönderme, geri çekilme veya tartışma gibi davranışlar ortaya çıkabilir. Psikoterapide bu zincirin fark edilmesi önemli olabilir.
Terapi geçmişi suçlamak mıdır?
Hayır. Geçmiş deneyimlerin incelenmesinin amacı kişinin ailesini veya geçmişindeki insanları suçlamak değildir. Amaç bugünkü düşünce ve ilişki biçimlerinin nasıl gelişmiş olabileceğini anlamaktır. Geçmiş, bugünü açıklamaya yardımcı olabilir ancak kişinin geleceğini değişmez biçimde belirlemez.
Terapi ilişkisinin kendisi neden önemlidir?
Kişinin günlük ilişkilerinde ortaya çıkan bazı beklentiler terapi ilişkisinde de görülebilir. Örneğin kişi eleştirileceğini, reddedileceğini veya anlaşılmayacağını düşünebilir. Bu durumların güvenli ve profesyonel bir çerçevede fark edilmesi kişinin ilişki örüntülerini anlamasına yardımcı olabilir.
Değişim neden zaman alabilir?
Uzun yıllardır kullanılan düşünce ve davranış biçimleri kısa sürede oluşmamıştır. Bu nedenle değişimin de her zaman birkaç görüşmede gerçekleşmesi beklenmemelidir. Kişi bir örüntüyü zihinsel olarak fark etse bile yoğun bir duygusal durumda eski davranışına dönebilir. Yeni tepkilerin gelişmesi farkındalık, deneyim ve tekrar gerektirebilir.
Psikoterapi kişiliği tamamen değiştirir mi?
Psikoterapinin amacı kişinin temel kimliğini ortadan kaldırmak değildir. Örneğin daha içe dönük bir kişinin mutlaka çok sosyal hale gelmesi gerekmez. Ama kişi içe dönüklüğü nedeniyle değil, reddedilme korkusu nedeniyle insanlardan tamamen uzak duruyorsa bu örüntü üzerinde çalışılabilir. Amaç daha esnek ve işlevsel seçeneklerin oluşmasıdır.
Kişilik bozukluğu tanısı olmadan terapi alınabilir mi?
Evet. Tekrarlayan ilişki sorunları veya duygu düzenleme güçlükleri yaşamak kişinin mutlaka kişilik bozukluğu olduğu anlamına gelmez. Kişi herhangi bir psikiyatrik tanısı olmadan da kendisini, ilişkilerini ve tekrar eden davranışlarını anlamak amacıyla psikoterapiye başvurabilir.
Hangi alanlar üzerinde çalışılabilir?
Psikoterapi sürecinde kişiye göre farklı alanlar ele alınabilir. Bunlar arasında duyguları fark etme ve düzenleme, kişilerarası sınırlar, reddedilme veya terk edilme beklentileri, çatışmalara verilen tepkiler, kişinin kendisi hakkındaki değerlendirmeleri ve başkalarının davranışlarını yorumlama biçimleri bulunabilir. Kullanılacak yaklaşım kişinin ihtiyaçlarına ve yapılan klinik değerlendirmeye göre belirlenir.
Değişimin amacı nedir?
Amaç: “Artık hiçbir zaman zorlanmayacağım.” noktasına ulaşmak değildir. Daha gerçekçi amaç kişinin zorlandığı durumları daha erken fark edebilmesi, otomatik tepkileri yerine daha fazla seçeneğe sahip olması ve ilişkilerini daha esnek biçimde sürdürebilmesidir.
Ne zaman psikoterapi düşünülebilir?
Hayatınızın farklı dönemlerinde benzer ilişki veya davranış sorunları tekrar ediyor, bu örüntüleri fark ettiğiniz halde değiştirmekte zorlanıyor veya bunların yaşam kalitenizi belirgin biçimde etkilediğini düşünüyorsanız psikoterapi değerlendirilebilir.