Partnerler değişiyor ama tartışmalar birbirine mi benziyor?
Arkadaşlıklarınızda tekrar tekrar aynı noktada mı zorlanıyorsunuz?
İnsanlara başlangıçta çok yakın hissedip daha sonra hızla uzaklaşıyor veya birinin sizi terk edeceğini düşündüğünüzde ilişkinizde farklı davranmaya mı başlıyorsunuz?
Bazen sorun yalnızca karşımızdaki kişinin kim olduğuyla ilgili değildir.
İlişkilerde nasıl düşündüğümüz, ne beklediğimiz, hangi durumları tehdit olarak algıladığımız ve nasıl tepki verdiğimiz de ilişkilerin gidişatını etkileyebilir.
İlişki örüntüsü nedir?
Örüntü, farklı durumlarda tekrar eden düşünce, duygu ve davranış biçimlerini ifade eder.
Örneğin kişi ilişkilerinde: terk edilmekten yoğun biçimde korkabilir, eleştirildiğinde hızla savunmaya geçebilir, yakınlık arttığında geri çekilebilir veya karşısındaki kişinin davranışlarını sürekli reddedilme açısından değerlendirebilir.
Bu tepkilerin her biri farklı nedenlerle ortaya çıkabilir.
Tek başına herhangi bir kişilik bozukluğu anlamına gelmez.
Geçmiş ilişkiler bugünkü ilişkileri etkileyebilir mi?
İnsanlar ilişkiler hakkında yalnızca teorik bilgilerle değil, yaşadıkları deneyimlerle de öğrenir. Çocukluk dönemindeki ilişkiler, aile içerisindeki iletişim biçimleri ve daha sonraki yakın ilişkiler kişinin başkalarından ne beklediğini etkileyebilir.
Örneğin geçmişte sık sık reddedilmiş biri yeni ilişkilerinde reddedilme işaretlerine daha duyarlı hale gelebilir. Ancak geçmiş deneyimler kişinin geleceğini değişmez biçimde belirlemez.
Beklentiler davranışlarımızı nasıl etkileyebilir?
Kişi: “Nasıl olsa beni terk edecek.” diye düşündüğünde karşısındaki kişiyi daha fazla kontrol etmeye başlayabilir. Sürekli güvence isteyebilir. Küçük bir mesafeyi bile ilişkinin sona ereceğinin işareti olarak yorumlayabilir.
Bu davranışlar karşı tarafın uzaklaşmasına neden olduğunda kişi: “Ben zaten terk edileceğimi biliyordum.” diye düşünebilir. Böylece başlangıçtaki beklenti ilişki içerisindeki davranışları etkileyebilir.
Neden farklı insanlarla benzer ilişkiler yaşayabiliriz?
İnsanlar kendilerine tanıdık gelen ilişki biçimlerine yönelebilir veya farklı ilişkiler içerisinde benzer tepkiler gösterebilir.
Bu her zaman bilinçli bir seçim değildir. Kişinin kendisiyle ve diğer insanlarla ilgili temel varsayımları ilişki içerisinde tekrar tekrar etkinleşebilir.
Bu nedenle yalnızca: “Hep yanlış insanları seçiyorum.” açıklaması bazen tablonun tamamını göstermeyebilir.
Her ilişki problemi kişilik bozukluğu mudur?
Kesinlikle hayır. İletişim güçlükleri, yaşam stresi, uyumsuz beklentiler, kaygı, depresif dönemler veya ilişkinin kendisine özgü sorunlar benzer güçlükler oluşturabilir.
Kişilik bozuklukları çok daha kapsamlı bir klinik değerlendirme gerektirir.
Tek bir ilişkiye, tartışmaya veya davranışa bakılarak tanı konulamaz.
İnternetteki kişilik etiketlerine dikkat!
Sosyal medyada “narsist”, “borderline”, “toksik” gibi ifadeler günlük ilişki sorunlarını açıklamak amacıyla oldukça sık kullanılmaktadır. Ancak bir kişinin bencil davranması, öfkelenmesi veya ilişkide sorun yaşaması tek başına herhangi bir kişilik bozukluğu tanısı koydurmaz. Klinik tanılar günlük hayattaki etiketlerden farklıdır.
Tekrarlayan örüntüler değişebilir mi?
Kişilik özellikleri görece kalıcı olabilir ancak bu, kişinin hiçbir şekilde değişemeyeceği anlamına gelmez. Kişinin kendi ilişki örüntülerini fark etmesi önemli bir başlangıç olabilir. Hangi durumların güçlü duygular oluşturduğu, bu duyguların nasıl yorumlandığı ve ardından hangi davranışların ortaya çıktığı incelenebilir.
Psikoterapi nasıl yardımcı olabilir?
Psikoterapi yalnızca: “Doğru insanı bulmalısınız.” gibi bir öneri sunmaz. Kişinin farklı ilişkilerde tekrar eden örüntülerini anlamasına yardımcı olabilir. Kendisi ve başkaları hakkındaki beklentiler, yakınlık ve mesafe ihtiyacı, çatışmalara verilen tepkiler ve duyguların düzenlenmesi ele alınabilir. Amaç kişinin kişiliğini ortadan kaldırmak değil, yaşamını ve ilişkilerini zorlaştıran katı örüntüler üzerinde çalışmaktır.