Bipolar bozukluk bazen yalnızca: “Bir an mutlu, bir an üzgün olmak” şeklinde anlaşılabiliyor.
Oysa bipolar bozukluk sıradan günlük duygu değişimlerinden daha farklı bir klinik tablodur.
Duygudurumun yanı sıra enerji, aktivite düzeyi, uyku ihtiyacı, düşünce hızı ve davranışlarda belirgin değişikliklerin yaşanabildiği dönemlerle ilişkilidir.
Bipolar bozukluğun farklı türleri bulunduğu için herkes aynı dönemleri aynı şekilde yaşamaz.
Mani nedir?
Manik dönemde kişinin duygudurumu belirgin biçimde yükselmiş, genişlemiş veya aşırı irritabl olabilir. Ancak mani yalnızca kişinin kendisini çok mutlu hissetmesi değildir.
Bununla birlikte enerji ve aktivite düzeyinde belirgin artış görülebilir.
Kişi normalden çok daha az uyuduğu halde kendisini dinlenmiş hissedebilir.
Konuşması artabilir.
Düşüncelerinin çok hızlı ilerlediğini hissedebilir.
Birçok işe aynı anda başlayabilir.
Kendine güveninde alışılmışın dışında bir artış olabilir.
Sonuçları yeterince değerlendirmeden riskli davranışlara yönelebilir.
Az uyumak her zaman mani belirtisi midir?
Hayır. Uykusuzluk çok farklı nedenlerle ortaya çıkabilir.
Kaygı yaşayan bir kişi uyumak istediği halde uyuyamayabilir ve ertesi gün yorgun hissedebilir.
Manik veya hipomanik dönemlerde ise önemli olabilecek özelliklerden biri uyku ihtiyacının azalmasıdır.
Kişi birkaç saat uyuduğu halde: “Uykuya ihtiyacım yok, çok enerjik hissediyorum.” şeklinde bir deneyim yaşayabilir.
Ancak bu belirti de tek başına bipolar bozukluk tanısı koydurmaz.
Hipomani nedir?
Hipomani, maniyle bazı ortak özellikler taşıyan ancak şiddeti ve işlevsellik üzerindeki etkisi açısından farklılık gösteren bir duygudurum dönemidir.
Kişi normalden: daha enerjik, daha konuşkan, daha hareketli veya daha üretken hissedebilir.
Uyku ihtiyacı azalabilir. Düşünceler hızlanabilir.
Çevresindeki insanlar kişinin normal halinden farklı davrandığını fark edebilir.
Hipomani, maniye göre daha az ağır seyredebilir; ancak bu, klinik açıdan önemsiz olduğu anlamına gelmez.
Hipomani neden fark edilmeyebilir?
Bazı kişiler hipomanik dönemde kendilerini oldukça iyi hissedebilir.
Enerjilerinin ve üretkenliklerinin artması nedeniyle bu dönemi sorun olarak değerlendirmeyebilirler.
Hatta: “Keşke hep böyle olsam.” diye düşünebilirler.
Bu nedenle değerlendirmede yalnızca kişinin kendisini nasıl hissettiğine değil, davranışların kişinin olağan halinden ne kadar farklı olduğuna ve dönemler arasındaki değişime de bakılır.
Depresif dönem nasıl olabilir?
Bipolar bozuklukta depresif dönemlerde: çökkün duygudurum, ilgi ve haz kaybı, enerji azalması, uyku değişiklikleri, konsantrasyon güçlüğü, değersizlik veya suçluluk düşünceleri gibi belirtiler görülebilir.
Ancak depresif belirtilerin bulunması tek başına bipolar bozukluk anlamına gelmez.
Bipolar bozukluğu değerlendirirken kişinin geçmişinde mani veya hipomani dönemlerinin bulunup bulunmadığı özellikle önemlidir.
Bipolar bozuklukta herkes aynı belirtileri mi yaşar?
Hayır. Bipolar bozukluğun farklı klinik görünümleri vardır.
Dönemlerin şiddeti, süresi ve kişinin yaşamına etkisi değişebilir.
Bazı kişilerde depresif dönemler daha fazla dikkat çekerken, bazı kişilerde manik veya hipomanik belirtiler daha belirgin olabilir.
Bu nedenle internetteki belirti listeleriyle kişinin kendi kendine tanı koyması güvenilir değildir.
Mani neden ciddi değerlendirilmelidir?
Manik dönem kişinin karar verme biçimini önemli ölçüde etkileyebilir. Kontrolsüz harcamalar, riskli davranışlar, iş veya ilişkilerle ilgili ani kararlar ve bazı durumlarda gerçeklik değerlendirmesinde bozulmalar görülebilir.
Belirgin mani belirtileri varsa psikiyatrik değerlendirme önemlidir.
Kişinin kendisine veya başkasına zarar verme riski, ciddi kontrol kaybı ya da gerçeklikle temasında belirgin bozulma varsa acil sağlık hizmetlerine başvurulması gerekebilir.
Bipolar bozukluk nasıl değerlendirilir?
Bipolar bozukluğun değerlendirilmesinde yalnızca kişinin o günkü ruh haline bakılmaz. Geçmiş duygudurum dönemleri, uyku ve enerji değişiklikleri, davranışlarda dönemsel farklılıklar, işlevsellik ve belirtilerin seyri değerlendirilir.
Bazı tıbbi durumlar, ilaçlar ve maddeler de benzer belirtilere yol açabileceği için ayırıcı değerlendirme önemlidir.
Tedavi yalnızca psikoterapi midir?
Bipolar bozuklukta psikiyatrik değerlendirme ve gerektiğinde ilaç tedavisi önemli bir yer tutar.
Psikoterapi ise kişinin hastalığı anlaması, stresle baş etmesi, günlük düzenini koruması, erken uyarı işaretlerini fark etmesi ve yaşamındaki psikolojik süreçleri ele alması açısından tedavi planının önemli bir parçası olabilir.
Kullanılan psikiyatrik ilaçlar kişinin kendi kararıyla kesilmemeli veya dozları değiştirilmemelidir.