Evden çıkmadan önce aynaya bakmak olağandır. Fotoğraf çekildiğinde nasıl çıktığımızı merak etmek de son derece normaldir. Ancak bazı kişiler gün içerisinde görünüşünü çok sık kontrol etmeye başlayabilir.
Aynalar, telefon kamerası, vitrinler veya fotoğraflar kişinin kendisini değerlendirdiği araçlara dönüşebilir.
Kontrolün amacı çoğunlukla rahatlamaktır: “İyi görünüyor muyum?” Fakat bazen kontrol arttıkça emin olmak daha da zorlaşabilir.
Neden tekrar tekrar aynaya bakılır?
Kişi görünüşünde rahatsız olduğu bir özellik varsa değişip değişmediğini görmek isteyebilir.
Bir kez kontrol eder. Bir süre sonra yeniden bakar. Her kontrolde farklı ışık, açı veya yüz ifadesiyle karşılaşabilir.
Bu farklılıklar yeni sorular oluşturabilir: “Az önce daha iyi görünüyordum.”
“Hangisi gerçek görüntüm?” Bu nedenle kontrol davranışı kesinlik sağlamayabilir.
Fotoğraflarda kendimi neden farklı görüyorum?
Fotoğraflar üç boyutlu bir yüzü iki boyutlu görüntüye dönüştürür.
Kamera açısı, ışık, mesafe ve kullanılan lens görünüş üzerinde farklılık oluşturabilir.
Aynadaki görüntüye alışmış olmak da fotoğraftaki görüntünün yabancı gelmesine katkıda bulunabilir.
Bu nedenle tek bir fotoğraf kişinin nasıl göründüğünün mutlak ölçüsü değildir.
Fotoğrafı sürekli yakınlaştırmak
Görünüş kaygısı arttığında kişi fotoğraftaki belirli bir bölgeyi tekrar tekrar inceleyebilir.
Yakınlaştırıldığında normalde fark edilmeyecek küçük ayrıntılar belirgin hale gelir.
Kişi bunları: “Herkes bunu fark ediyor.” şeklinde yorumlayabilir.
Oysa diğer insanlar fotoğrafa aynı odaklanmış dikkatle bakmayabilir.
Kontrol neden rahatlatmıyor?
Kontrolün amacı çoğunlukla şüpheyi azaltmaktır. Ancak kişi kontrol ettikçe yeni ayrıntılar fark edebilir. Bir süre sonra yalnızca aynadaki görüntüyü değil, aynaya nasıl baktığını bile kontrol etmeye başlayabilir.
Böylece görünüş kişinin gün içinde tekrar tekrar değerlendirdiği bir konu haline gelir.
Aynadan tamamen kaçınmak da mümkün mü?
Evet. Bazı kişiler çok sık aynaya bakarken bazıları aynalardan veya fotoğraf çekilmekten tamamen kaçınabilir. İlk bakışta bunlar birbirine zıt davranışlar gibi görünür. Fakat ikisinin arkasında da görünüşle ilgili yoğun rahatsızlık bulunabilir.
Her sık ayna kontrolü psikolojik bozukluk mudur?
Hayır. Davranışın ne kadar sık olduğu kadar neden yapıldığı ve kişinin yaşamını nasıl etkilediği de önemlidir. Bir insan mesleği veya kişisel bakımı nedeniyle aynaya sık bakabilir ve bundan herhangi bir sıkıntı yaşamayabilir. Klinik değerlendirmede davranış bağlam içerisinde ele alınır.
Ne zaman destek düşünülebilir?
Ayna ve fotoğraf kontrolleri çok fazla zamanınızı alıyor, ruh halinizi belirliyor veya sosyal ortamlardan kaçınmanıza neden oluyorsa profesyonel değerlendirme yararlı olabilir.
Psikoterapide görünüşe yönelen dikkat, kontrol davranışları, karşılaştırmalar ve kişinin kendi görüntüsüne yüklediği anlam üzerinde çalışılabilir.