Bir şey yedikten hemen sonra: “Bunu yememeliydim.” diye düşünüyor musunuz?
Belki yeme sırasında kendinizi durdurmakta zorlandığınızı hissediyor ve sonrasında pişman oluyorsunuz.
Yemekle ilgili suçluluk yalnızca yenilen miktarla ilgili olmayabilir.
Kişinin yiyeceklere yüklediği anlamlar ve kendisi için oluşturduğu beslenme kuralları da bu duyguyu etkileyebilir.
Yiyecekleri “iyi” ve “kötü” olarak ayırmak
Bazı kişiler yiyecekleri katı kategorilere ayırır. Bir yiyeceği yemek: “Başarılı oldum.” başka bir yiyeceği yemek ise: “Diyetimi bozdum.” anlamına gelebilir.
Bu durumda yemek yalnızca beslenme davranışı olmaktan çıkar ve kişinin kendisini değerlendirdiği bir ölçüte dönüşebilir.
“Nasıl olsa bozdum” düşüncesi
Kişi kendisine çok katı bir kural koyduğunda küçük bir sapma büyük bir başarısızlık gibi hissedilebilir.
Örneğin: “Tatlı yemeyeceğim.” kararı alan kişi küçük bir miktar yediğinde: “Nasıl olsa bozdum.” diye düşünerek daha fazla yiyebilir. Sonrasında yoğun suçluluk yaşanabilir. Ertesi gün daha fazla kısıtlama yapılır. Bu da ilerleyen dönemde yeni bir yoğun yeme isteğine katkıda bulunabilir.
Kontrol kaybı hissi nedir?
Kontrol kaybı yalnızca çok miktarda yemekle tanımlanmaz.
Kişinin: “Başladığımda duramayacağım.” veya “Ne kadar yiyeceğimi kontrol edemiyorum.” şeklindeki öznel deneyimi de önemlidir.
Bu nedenle yeme davranışının klinik değerlendirmesinde yalnızca miktar değil, kişinin deneyimi ve davranışın bağlamı da dikkate alınır.
Suçluluk neden sorunu sürdürebilir?
Yoğun suçluluk kişinin ertesi gün yeme davranışını daha katı biçimde kontrol etmeye çalışmasına yol açabilir. Bu katı kontrol sürdürülemediğinde yeni bir başarısızlık hissi ortaya çıkabilir. Böylece: katı kural → kuralın bozulması → kontrol kaybı hissi → suçluluk → daha katı kural şeklinde bir döngü gelişebilir.
Yeme bozukluklarının değerlendirilmesinde davranışların tekrarlayıcılığı, kişinin kontrol algısı, beden ve kilo hakkındaki düşünceleri, telafi davranışları ve yaşam üzerindeki etkisi birlikte değerlendirilir.
Telafi davranışları neden önemlidir?
Bazı kişiler yemek sonrasında yoğun suçluluk nedeniyle yediklerini “telafi etmeye” çalışabilir. Aşırı kısıtlama veya başka sağlıksız telafi davranışları gelişebilir.
Bu tür davranışlar bulunuyorsa profesyonel değerlendirme özellikle önemlidir.
Ne zaman destek düşünülebilir?
Yeme sırasında sık sık kontrolünüzü kaybettiğinizi hissediyor, yemek sonrasında yoğun utanç veya suçluluk yaşıyor ya da yeme ve telafi davranışları günlük yaşamınızı belirgin biçimde etkiliyorsa profesyonel değerlendirme yararlı olabilir. Amaç kişiyi yargılamak veya yalnızca ne yediğini kontrol etmek değildir. Yeme davranışının altında bulunan düşünce, duygu ve davranış döngülerini anlamaktır.