“Düşünmek istemiyorum ama bir anda aklıma geliyor.”
“Üzerinden uzun zaman geçti ama bazen sanki yeniden yaşıyorum.”
Bazı zorlayıcı deneyimlere ait anılar kişinin isteği dışında tekrar ortaya çıkabilir. Bunlar yalnızca düşünce şeklinde olmayabilir. Görüntüler, sesler, bedensel hisler veya yoğun duygular da deneyimin bir parçası olabilir.
İstemeden gelen anılar neden oluşabilir?
Yoğun tehdit sırasında beynin dikkati tehlikeyi anlamaya ve hayatta kalmaya yönelir. Bu nedenle yaşanan deneyimin bazı ayrıntıları güçlü biçimde hatırlanabilir. Daha sonra benzer bir uyaran bu anının yeniden etkinleşmesine neden olabilir. Kişi bilinçli olarak geçmişi düşünmeye çalışmasa bile anı kendiliğinden ortaya çıkabilir.
Anı ile şu an arasındaki fark neden bulanıklaşabilir?
Bazı anılar hatırlandığında kişi: “Bu geçmişte yaşandı.” diyerek belli bir mesafe hisseder. Travmayla ilişkili bazı istemsiz anılarda ise bedensel ve duygusal tepki çok güçlü olabilir.
Kalp hızlanabilir, kaslar gerilebilir ve yoğun korku yaşanabilir. Bu durum geçmişteki tehdidin bugün yeniden yaşanıyormuş gibi hissedilmesine neden olabilir.
Flashback nedir?
Flashback terimi bazen günlük dilde herhangi bir güçlü anı için kullanılmaktadır.
Klinik bağlamda ise kişinin travmatik olayın bazı bölümlerini yeniden oluyormuş gibi deneyimlediği durumları ifade edebilir.
Her travmatik anı flashback değildir.
Bu nedenle yalnızca geçmişteki bir olayı sık hatırlamak üzerinden kişinin kendisine tanı koyması doğru değildir.
“Unutmaya çalışıyorum ama daha çok geliyor”
Bir düşünceyi veya anıyı kesinlikle düşünmemeye çalışmak bazen kişinin o içeriği daha sık kontrol etmesine neden olabilir. “Şu anda düşünüyor muyum?” kontrolü bile zihnin tekrar aynı konuya dönmesini sağlayabilir.
Bu nedenle travmatik anılarla çalışmanın amacı kişinin hafızasından olayı tamamen silmek değildir.
Hatırlatan şeylerden kaçınmak
Kişi anıları tetiklediğini düşündüğü yerlerden, insanlardan veya konuşmalardan kaçınabilir. Bu davranış kısa vadede rahatlama sağlayabilir. Fakat kaçınılan durumların sayısı arttıkça kişinin günlük yaşamı sınırlanabilir.
Travmatik anılar olması TSSB olduğum anlamına gelir mi?
Hayır. İstenmeyen anılar travma sonrası stres belirtilerinden biri olabilir ancak tek başına tanı koydurmaz. Kaçınma, duygudurum ve düşüncelerdeki değişiklikler, artmış uyarılmışlık gibi başka belirtiler ve bunların süresi ile işlevselliğe etkisi de değerlendirilir.
Psikoterapi geçmişi unutturur mu?
Psikoterapinin amacı kişinin hafızasını silmek değildir.
Geçmişte yaşanan olay kişinin yaşam öyküsünün bir parçası olarak kalabilir. Amaç, anının bugün ortaya çıktığında aynı yoğun tehdit tepkisini oluşturmasını azaltmak ve kişinin yaşamını bu anının etrafında düzenlemek zorunda kalmamasına yardımcı olmaktır.