Ciddi veya sarsıcı bir olayın ardından kişinin bir süre farklı duygusal ve bedensel tepkiler yaşaması mümkündür. Korku, üzüntü, öfke, uyku sorunları, olayı tekrar düşünme veya bir süre daha dikkatli davranma görülebilir. Bu tepkilerin ortaya çıkması tek başına psikolojik bir bozukluk geliştiği anlamına gelmez.
Peki ne zaman profesyonel destek düşünülmelidir?
Her travmatik olaydan sonra terapi gerekmez. İnsanların zorlayıcı olaylara verdikleri tepkiler birbirinden farklıdır. Bazı kişiler sosyal destek ve zaman içerisinde günlük yaşamlarına yeniden uyum sağlayabilir.
Bu nedenle travmatik bir olay yaşamış herkese otomatik olarak psikolojik bozukluk tanısı konulmaz ve herkesin aynı müdahaleye ihtiyacı olduğu varsayılmaz.
Belirtilerin günlük yaşama etkisi önemlidir
Profesyonel destek ihtiyacını değerlendirirken yalnızca belirtilerin varlığı değil, kişinin yaşamını nasıl etkiledikleri de önemlidir.
Örneğin kişi olay nedeniyle: işine gidemiyorsa, belirli yerlere yaklaşamıyorsa, uyku düzeni ciddi biçimde bozulduysa, ilişkilerinden uzaklaşıyorsa veya sürekli tehdit altında hissediyorsa değerlendirme yararlı olabilir.
Kaçınma giderek artıyorsa
Başlangıçta yalnızca olayın yaşandığı yerden uzak durulabilir. Daha sonra benzer yerlerden de kaçınılmaya başlanabilir. Bir süre sonra kişinin günlük yaşamı: “Bunu yaparsam olay aklıma gelir mi?” sorusuna göre şekillenebilir.
Kaçınmanın giderek genişlemesi profesyonel değerlendirme düşünmek için önemli nedenlerden biri olabilir.
Anılar ve kabuslar devam ediyorsa
Olayın istemsiz biçimde tekrar tekrar akla gelmesi, yoğun kabuslar veya bazı anlarda olay yeniden yaşanıyormuş gibi hissetmek kişiyi oldukça zorlayabilir.
Bu belirtiler uzun süre devam ediyor veya kişinin günlük işlevselliğini belirgin biçimde etkiliyorsa destek alınabilir.
Sürekli alarm halinde olmak
Travma sonrasında kişi kendisini sürekli tetikte hissedebilir.
Kolay irkilebilir. Çevresini tekrar tekrar kontrol edebilir. Uyumakta zorlanabilir.
Tehlike geçmiş olmasına rağmen bedenin alarm sistemi sakinleşmekte zorlanıyorsa bu durum da değerlendirmeye alınabilir.
Yardım almak için durumun çok ağır olması gerekir mi?
Hayır. Psikolojik destek almak için kişinin hayatının tamamen durmasını beklemek gerekmez.
Kişi: “Bu olayın beni düşündüğümden daha fazla etkilediğini fark ediyorum.” diyorsa profesyonel görüşme yapabilir.
Erken dönemde yardım istemek kişinin “zayıf” olduğu anlamına gelmez; yaşanan etkileri anlamak için profesyonel değerlendirmeden yararlanması anlamına gelir.
Travma terapisi geçmişi sildirir mi?
Hayır. Psikoterapinin amacı kişinin geçmişini unutmasını sağlamak değildir. Amaç travmatik deneyimin bugünkü yaşam üzerindeki etkisini azaltmak, kişinin güvenlik algısını yeniden değerlendirmesine yardımcı olmak ve kaçınma gibi yaşamı sınırlandıran döngüler üzerinde çalışmaktır.
Kullanılacak psikoterapi yaklaşımı kişinin belirtilerine, ihtiyaçlarına ve klinik değerlendirmeye göre belirlenir.
Acil yardım gerektiren durumlar
Travma sonrasında kişinin kendisine veya başkasına zarar verme düşüncelerinin eyleme dönüşme riski bulunuyorsa ya da kişi kendisini güvende tutamayacağını düşünüyorsa rutin bir psikoterapi randevusunu beklemek yerine bulunduğu yerdeki acil sağlık hizmetlerinden yardım alınmalıdır.
Sonuç
Travmatik bir olaydan sonra zorlanmak otomatik olarak psikolojik bir bozukluk anlamına gelmez.
Ancak belirtiler uzun süre devam ediyor, günlük yaşamı sınırlandırıyor veya kişinin kendisini sürekli tehdit altında hissetmesine neden oluyorsa profesyonel değerlendirme yararlı olabilir.
Psikolojik destek almak için belirtilerin dayanılmaz hale gelmesini beklemek gerekmez.