Panik atak yaşayan bazı kişiler bir süre sonra yalnızca atağın kendisinden değil, atağın belirli bir yerde ortaya çıkma ihtimalinden de korkmaya başlayabilir.
“Ya dışarıdayken panik atak geçirirsem?”
“Ya yanımda kimse yokken başlarsa?”
“Ya bulunduğum yerden çıkamazsam?”
Bu düşünceler başlangıçta belirli durumlarla sınırlı olabilir. Ancak kaçınma arttıkça kişinin günlük yaşamı giderek daha fazla etkilenebilir.
Panik yaşanan yer neden korkutucu hale gelir?
İnsan zihni güçlü korku yaşadığı olayları ve ortamları hatırlama eğilimindedir.
Örneğin ilk panik atak bir alışveriş merkezinde yaşandıysa kişi daha sonra aynı yere girdiğinde önceki deneyimini hatırlayabilir.
Bedensel olarak henüz hiçbir belirti yaşamasa bile:
“Geçen sefer burada olmuştu.”
düşüncesi kaygıyı başlatabilir.
Böylece aslında nötr olan bir ortam, panikle ilişkilendirilmiş hale gelebilir.
Yalnız kalmak neden zorlaşabilir?
Panik sırasında kişi kendisini savunmasız hissedebilir.
Bu nedenle yanında güvendiği birinin bulunması rahatlatıcı olabilir.
Fakat zamanla:
“Yanımda biri olmazsa baş edemem.”
düşüncesi gelişebilir.
Kişi evde yalnız kalmak, yalnız araba kullanmak veya tek başına dışarı çıkmak istemeyebilir.
Burada korkulan şey çoğu zaman yalnızlığın kendisi değil, panik ortaya çıktığında yardım alamama ihtimalidir.
Kaçması zor yerlerden korkmak
Bazı kişiler toplu taşıma, trafik, sinema, uçak, kalabalık mağazalar veya uzun kuyruklar gibi ortamlarda daha fazla kaygı yaşayabilir.
Ortak düşünce genellikle şudur:
“Panik olursam buradan hemen çıkamam.”
Bu nedenle kişi çıkış kapısına yakın durabilir veya bulunduğu ortamdan erken ayrılabilir.
Kaçınmak neden rahatlatır?
Kaygı yaratan bir yere gitmemeye karar verdiğinizde kaygınız hemen azalabilir.
Bu nedenle kaçınma oldukça güçlü bir rahatlama sağlar.
Ancak burada önemli bir öğrenme gerçekleşebilir:
“Gitmediğim için kötü bir şey olmadı.”
Kişi zamanla güvenliğin kaçınmaya bağlı olduğunu düşünmeye başlayabilir.
Sonraki sefer aynı durum daha da korkutucu görünebilir.
Yaşam alanı nasıl daralabilir?
Kaçınma başlangıçta küçük olabilir.
Önce kalabalık alışveriş merkezlerinden kaçınılır.
Sonra toplu taşıma kullanılmamaya başlanabilir.
Daha sonra yalnız seyahat etmek zorlaşabilir.
Bir süre sonra kişi yalnızca kendisini tamamen güvende hissettiği yerlerde bulunmak isteyebilir.
Bu süreç yavaş ilerlediği için kişi yaşamının ne kadar değiştiğini başlangıçta fark etmeyebilir.
Her kaçınma agorafobi midir?
Hayır.
Bir durumdan kaçınmak tek başına agorafobi tanısı anlamına gelmez.
Korkulan durumların niteliği, süresi, yoğunluğu ve günlük yaşam üzerindeki etkisi profesyonel değerlendirmede birlikte ele alınır.
Bu nedenle internet üzerinden tek bir davranışa bakarak tanı koymak doğru değildir.
Psikoterapide ne üzerinde çalışılır?
Panik nedeniyle kaçınma geliştiğinde kişinin yalnızca düşünceleri değil davranışları da değerlendirilir.
Hangi ortamlardan kaçınıldığı, hangi güvenlik davranışlarının kullanıldığı ve kişinin panik belirtilerine hangi anlamları verdiği anlaşılmaya çalışılır.
Amaç kişinin kendisini zorla korktuğu durumlara sokması değildir.
Değerlendirme sonucunda uygun psikoterapi yaklaşımıyla kaygı ve kaçınma döngüsü üzerinde sistematik biçimde çalışılabilir.
Panik korkusu nedeniyle dışarı çıkmak, yalnız kalmak veya günlük aktivitelerinizi gerçekleştirmek zorlaşıyorsa Panik Bozukluğu çalışma alanını inceleyebilirsiniz.