Panik atak yaşayan bir kişi için en korkutucu şeylerden biri bedende meydana gelen ani değişikliklerdir.
Kalp hızlanabilir.
Nefes farklılaşabilir.
Baş dönmesi yaşanabilir.
Kişi bir anda:
“Bayılacağım.”
“Kalbime bir şey oluyor.”
“Nefes alamıyorum.”
“Öleceğim.”
diye düşünebilir.
Bu düşünceler o anda son derece gerçekçi gelebilir.
Çarpıntı neden bu kadar korkutucu olabilir?
Normal şartlarda insanların çoğu kalp atışlarını sürekli takip etmez.
Ancak panik sırasında kalp atışları daha belirgin hale geldiğinde dikkat hızla bedene yönelebilir.
Kişi kalbinin hızlanmasını tehlike işareti olarak yorumlarsa korku artar.
Korkunun artması bedensel uyarılmayı daha da yükseltebilir.
Böylece kişi yalnızca çarpıntıyı yaşamaz; aynı zamanda çarpıntının ne anlama geldiğinden de korkmaya başlar.
Neden nefes alamıyormuş gibi hissedilebilir?
Yoğun korku sırasında solunum biçimi değişebilir.
Kişi nefesinin yeterli olmadığını düşünüp daha fazla ve daha derin nefes almaya çalışabilir.
Dikkat tamamen nefese yöneldiğinde normalde otomatik gerçekleşen solunum süreci sürekli kontrol edilmeye başlanabilir.
“Nefesimi kontrol etmezsem ne olacak?”
düşüncesi kişinin daha fazla kaygılanmasına neden olabilir.
Böylece nefesle ilgili duyumlar daha da belirgin hale gelir.
Bayılacakmış gibi hissetmek
Panik sırasında baş dönmesi, güçsüzlük veya çevrenin farklı algılanması kişide bayılacağı düşüncesini oluşturabilir.
Bu düşünce ortaya çıktığında kişi hemen oturmak, bulunduğu ortamdan çıkmak veya yanında birinin olmasını istemek gibi güvenlik davranışları geliştirebilir.
Bu davranışlar o anda anlaşılabilir olsa da kişi zamanla:
“Yanımda biri olmasaydı kesin bayılırdım.”
gibi bir sonuca varabilir.
Böylece gelecekte yalnız kalmak veya aynı ortamda bulunmak daha korkutucu hale gelebilir.
Ölüm korkusu neden ortaya çıkar?
Panik atağın bedensel belirtileri oldukça yoğun hissedilebilir.
Kişi daha önce benzer bir deneyim yaşamamışsa bu belirtileri ciddi bir fiziksel tehlike olarak yorumlayabilir.
Özellikle çarpıntı, göğüste rahatsızlık veya nefesle ilgili değişiklikler:
“Kalp krizi geçiriyorum.”
veya:
“Öleceğim.”
düşüncesini tetikleyebilir.
Bu düşüncenin kendisi korkuyu artırdığı için bedensel belirtiler daha da yoğun hissedilebilir.
Kontrolü kaybetme korkusu
Panik atakta korkulan şey her zaman fiziksel bir hastalık değildir.
Bazı kişiler:
“Kontrolümü kaybedeceğim.”
“Buradan kaçmam gerekiyor.”
“Ya kendime hakim olamazsam?”
diye düşünebilir.
Yoğun kaygının yarattığı yabancı ve güçlü hisler, kişinin kendi davranışları üzerindeki kontrolünü kaybedeceğini düşünmesine neden olabilir.
Bu düşünce de panik döngüsünü besleyebilir.
Beden belirtilerini sürekli takip etmek
Panik ataktan sonra kişi kalbini, nefesini veya baş dönmesini daha sık kontrol etmeye başlayabilir.
Amaç yeni atağı erkenden fark etmektir.
Ancak bedene yoğun dikkat yöneltildiğinde normalde fark edilmeyen küçük değişiklikler daha görünür hale gelir.
Kalbin biraz hızlanması veya kısa süreli bir baş dönmesi:
“Panik atak geliyor.”
şeklinde yorumlanabilir.
Bu da yeniden kaygı oluşturabilir.
Her çarpıntı veya nefes darlığı panik atak mıdır?
Hayır.
Bu belirtilerin birçok farklı tıbbi nedeni olabilir.
Özellikle kişinin ilk kez yaşadığı, şiddetli, alışılmadık veya devam eden göğüs ağrısı, nefes güçlüğü, bayılma veya benzeri belirtilerin kendi kendine panik atağa bağlanması doğru değildir.
Gerektiğinde tıbbi değerlendirme alınmalıdır.
Daha önce panik atak tanısı almış olmak da her yeni fiziksel belirtinin otomatik olarak panik kaynaklı olduğu anlamına gelmez.
Panik döngüsünü anlamak neden önemlidir?
Panikte bedensel duyum ile o duyuma verilen anlam birbirini etkileyebilir.
Örneğin:
Kalp hızlanır → “Tehlikeli bir şey oluyor.” → korku artar → kalp daha hızlı hissedilir → “Demek ki gerçekten tehlikedeyim.”
Bu mekanizmayı anlamak, kişinin yaşadığı deneyimi küçümsemek anlamına gelmez.
Tam tersine, panik sırasında yaşanan korkunun neden bu kadar güçlü olabildiğini anlamaya yardımcı olur.
Psikoterapide kişinin bedensel duyumlara ilişkin yorumları, panik beklentisi ve bu korku nedeniyle geliştirdiği kaçınma veya güvenlik davranışları üzerinde çalışılabilir.
Panik ataklarınız tekrarlıyor veya yeniden atak yaşama korkusu hayatınızı sınırlandırıyorsa Panik Bozukluğu çalışma alanını inceleyebilir; Terapi Seçenekleri ve İletişim bölümlerinden süreç hakkında bilgi alabilirsiniz.