Sabah kalkıyorsunuz ancak güne başlamak zor geliyor. Yapmanız gereken işleri biliyorsunuz fakat başlamak için gerekli enerjiyi veya isteği bulamıyorsunuz.
Normalde kolayca yapabileceğiniz küçük işler bile gözünüzde büyüyebilir.
Bu durum bazen kişinin kendisini:
“Tembelim.”, “İradesizim.”, “Eskiden böyle değildim.” şeklinde değerlendirmesine neden olabilir. Oysa isteksizlik ve motivasyon kaybının arkasında farklı psikolojik veya fiziksel etkenler bulunabilir.
Motivasyon neden azalabilir?
Motivasyon sabit bir özellik değildir.
Stres, yoğun çalışma temposu, uyku sorunları, yaşamda yaşanan değişiklikler ve psikolojik zorlanmalar motivasyonu etkileyebilir.
Depresif dönemlerde de kişinin bir işe başlama ve sürdürme isteğinde belirgin azalma görülebilir. Bu nedenle motivasyon kaybını yalnızca irade eksikliği olarak değerlendirmek doğru olmayabilir.
Tembellik ile isteksizlik aynı şey midir?
“Tembellik” çoğu zaman kişiyi yargılayan bir ifade haline gelir.
Oysa kişi aslında bir şeyler yapmak isteyebilir fakat harekete geçmekte zorlanabilir.
Örneğin:
“Arkadaşlarımla görüşmek istiyorum ama hazırlanmak bile çok zor geliyor.”
“Çalışmam gerektiğini biliyorum ama başlayamıyorum.” gibi ifadeler kullanılabilir.
Burada kişinin yapmak istememesi ile yapmak istediği halde gerekli enerjiyi veya motivasyonu bulamaması arasında fark vardır.
Motivasyon gelmesini beklemek
Kişi bazen: “İçimden geldiğinde yaparım.” diye düşünür.
Ancak uzun süren isteksizlik dönemlerinde motivasyonun önce gelmesini beklemek günlük aktivitelerin daha da azalmasına neden olabilir.
Aktiviteler azaldıkça başarı, sosyal temas ve keyif sağlayan deneyimler de azalabilir.
Bu durum isteksizliğin devam etmesine katkıda bulunabilir.
Küçük işler neden büyüyebilir?
Motivasyon azaldığında yalnızca büyük hedefler değil, günlük işler de zorlaşabilir. Duş almak, evi düzenlemek, alışveriş yapmak, telefon görüşmesi gerçekleştirmek veya bir e-postayı cevaplamak bile ertelenebilir. Biriken işler daha sonra kişinin kendisini başarısız hissetmesine ve daha fazla geri çekilmesine neden olabilir.
İsteksizlik depresyon belirtisi olabilir mi?
Evet, isteksizlik ve aktivitelere ilginin azalması depresif dönemlerde görülebilir. Ancak tek başına motivasyon kaybı depresyon tanısı anlamına gelmez.
Uyku düzeni, fiziksel sağlık, kullanılan ilaçlar, yoğun stres ve yaşam koşulları gibi başka etkenler de değerlendirilmelidir.
Özellikle yeni başlayan veya belirgin düzeyde enerji kaybıyla birlikte görülen durumlarda gerektiğinde tıbbi değerlendirme yapılması önemlidir.
Kendimi zorlamak çözüm mü?
Kişinin kendisini sürekli eleştirmesi çoğu zaman motivasyonu artırmaz.
“Bunu bile yapamıyorum.” düşüncesi suçluluk ve yetersizlik hissini artırabilir.
Psikoterapide büyük hedefleri bir anda gerçekleştirmeye çalışmak yerine kişinin günlük işlevselliğini etkileyen döngüler ve davranış örüntüleri değerlendirilebilir.
Ne zaman destek alınmalı?
İsteksizlik haftalardır devam ediyor, işinizi veya günlük sorumluluklarınızı yerine getirmenizi zorlaştırıyor ya da sosyal yaşamınızdan uzaklaşmanıza neden oluyorsa profesyonel değerlendirme yararlı olabilir.