Başınız ağrıdığında aklınıza ilk olarak en ciddi ihtimal mi geliyor?
Vücudunuzda küçük bir değişiklik fark ettiğinizde: “Ya önemli bir hastalığın belirtisiyse?” diye düşünmeye mi başlıyorsunuz? Sağlığımızla ilgilenmek ve yeni belirtileri önemsemek gereklidir. Ancak bazı kişilerde hastalık ihtimaliyle ilgili kaygı günlük yaşamın önemli bir bölümünü kaplayabilir.
Sağlık kaygısı nedir?
Sağlık kaygısı kişinin bedensel belirtileri veya hastalık ihtimalini yoğun biçimde düşünmesiyle ilişkili olabilir. Kişi küçük bir değişikliği ciddi bir hastalığın işareti olarak yorumlayabilir. Örneğin geçici bir baş ağrısı: “Beynimde ciddi bir sorun olabilir.” Şeklinde değerlendirilebilir. Buradaki temel mesele kişinin sağlığına önem vermesi değildir. Sorun, belirsizliğin tolere edilmesinin giderek zorlaşması ve sağlıkla ilgili düşüncelerin yaşamı yönetmeye başlamasıdır.
Bedeni sürekli kontrol etmek
Kişi olası bir hastalığı erken fark etmek amacıyla bedenini sık sık inceleyebilir. Nabzını ölçebilir. Lenf bezlerini kontrol edebilir. Cildindeki değişiklikleri inceleyebilir. Bu davranışlar güvenlik sağlamayı amaçlar. Ancak sık kontrol edildiğinde normal bedensel değişiklikler de daha kolay fark edilir. Yeni bir bulgu yeni bir endişeye dönüşebilir.
Hekim güvencesi neden bazen yetmez?
Muayene ve tetkikler sonrasında ciddi bir sorun saptanmaması kişiyi rahatlatabilir. Fakat sağlıkla ilgili belirsizliğe tahammül etmek güçse bir süre sonra: “Ya test erken yapıldıysa?”, “Ya doktor bir şeyi gözden kaçırdıysa?”, düşünceleri ortaya çıkabilir. Böylece yeniden kontrol ihtiyacı doğabilir.
Sağlıkla ilgilenmek ile sağlık kaygısı arasındaki fark
Sağlıklı davranışlar kişinin uygun zamanda sağlık hizmeti almasını içerir. Sağlık kaygısında ise hastalık ihtimalini tamamen ortadan kaldırma çabası ön plana çıkabilir. Kişi hiçbir testin sağlayamayacağı yüzde yüz kesinliği aramaya başlayabilir.
Her hastalık korkusu psikolojik bozukluk mudur?
Hayır. Yakın zamanda sağlık problemi yaşamış veya ailesinde ciddi hastalık bulunan birinin bir süre daha hassas olması anlaşılabilir.
Tanısal değerlendirmede kaygının süresi, yoğunluğu ve kişinin yaşamındaki etkisi birlikte değerlendirilir.
Tıbbi belirtiler ihmal edilmeli mi?
Hayır. Sağlık kaygısının bulunması kişinin gerçek bir fiziksel hastalık yaşayamayacağı anlamına gelmez. Yeni veya önemli bir fiziksel belirti ortaya çıktığında uygun tıbbi değerlendirme yine gereklidir. Amaç kişinin bütün belirtilerini psikolojik kabul etmek değil, sağlıkla ilgili gerçekçi bakım ile aşırı kaygı döngüsünü birbirinden ayırmaktır.
Ne zaman psikolojik destek düşünülebilir?
Hastalık düşünceleri gününüzün önemli bölümünü kaplıyor, sürekli beden kontrolü yapıyor, tekrar tekrar güvence arıyor veya hastalık korkusu nedeniyle yaşamınızı sınırlandırıyorsanız psikolojik değerlendirme yararlı olabilir.
Psikoterapide bedensel duyumların nasıl yorumlandığı, belirsizlikle ilişki, güvence arama ve kontrol davranışları ele alınabilir.