Bir olayın üzerinden uzun zaman geçmiş olması, etkisinin mutlaka tamamen ortadan kalktığı anlamına gelmez.
Kişi yıllarca günlük yaşamını sürdürebilir; çalışabilir, ilişkiler kurabilir ve geçmişte yaşadığı olayı çok sık düşünmeyebilir. Ancak bazen bir görüntü, ses, koku, haber, yer veya başka bir yaşam olayı geçmişteki deneyimi yeniden hatırlatabilir.
Kişi: “Bu kadar zaman geçti, neden hâlâ etkileniyorum?” diye kendisini sorgulayabilir. Zaman önemli olmakla birlikte psikolojik iyileşme yalnızca takvimde geçen süreyle açıklanamaz.
Zor bir olay neden zihinde güçlü bir iz bırakabilir?
Tehdit içeren veya kişinin baş etme kapasitesini aşan bazı deneyimler sırasında bedenin alarm sistemi yoğun biçimde devreye girebilir.
Beyin o sırada yalnızca olayın ayrıntılarını değil, tehlikeyle ilişkilendirilen çevresel ipuçlarını da öğrenebilir.
Bu nedenle daha sonra olayın kendisi artık mevcut olmadığı halde benzer bir ses, ortam veya durum güçlü bir duygusal ve bedensel tepki oluşturabilir.
Neden yıllarca sorun yaşamayıp daha sonra etkilenebilirim?
Psikolojik belirtilerin ortaya çıkışı her zaman olayın hemen ardından gerçekleşmez. Bazı kişiler başlangıçta yaşamlarına devam etmeye odaklanabilir.
Yoğun çalışma temposu, aile sorumlulukları veya başka yaşam koşulları kişinin yaşadıkları üzerinde düşünmesine fazla alan bırakmayabilir.
Daha sonraki bir yaşam değişikliği veya benzer bir deneyim geçmişteki anıları yeniden gündeme getirebilir.
Bu durum kişinin “geriye gittiği” anlamına gelmek zorunda değildir.
Tetiklenmek ne anlama gelir?
Günlük dilde “tetiklenmek” kelimesi oldukça geniş kullanılmaktadır. Travmayla ilişkili bağlamda ise geçmişteki tehdit deneyimini hatırlatan bir uyaranın yoğun duygusal veya bedensel tepki oluşturması söz konusu olabilir.
Örneğin belirli bir ses, yer veya tarih kişide güçlü kaygı oluşturabilir. Bazen kişi tepkinin nedenini hemen fark etmeyebilir.
Geçmişi düşünmemek çözüm müdür?
Kişi rahatsız edici anıları hatırlamamak için bazı konulardan, yerlerden veya konuşmalardan uzak durabilir.
Kısa vadede bu kaçınma rahatlama sağlayabilir. Ancak yaşam giderek geçmişteki olayı hatırlatmaması gereken koşullara göre düzenlenmeye başladığında kişinin hareket alanı daralabilir.
Her zor yaşantı travma sonrası stres bozukluğu mudur?
Hayır değildir. İnsanların çok zor bir olaydan sonra bir süre kaygı, üzüntü veya uyku sorunları yaşaması mümkündür.
Travmatik bir olay yaşamış olmak da tek başına travma sonrası stres bozukluğu tanısı anlamına gelmez.
Belirtilerin türü, süresi, yoğunluğu ve kişinin yaşamına etkisi profesyonel değerlendirmede birlikte ele alınır.
Ne zaman psikolojik destek düşünülebilir?
Geçmişte yaşanan olayla ilgili anılar günlük yaşamınızı belirgin biçimde etkiliyor, belirli durumlardan kaçınmanıza neden oluyor veya kendinizi uzun süredir güvende hissetmekte zorlanıyorsanız profesyonel değerlendirme yararlı olabilir.
Psikoterapide amaç geçmişi silmek değildir. Amaç yaşanan deneyimin bugün üzerindeki etkisini anlamak ve kişinin yaşamını geçmişteki tehdidin sürekli devam ettiği hissine göre düzenlemek zorunda kalmamasına yardımcı olmaktır.